Pokaz zaginionego filmu „Europa” Themersonów
Dodano: 14.10.2021

15 października o godzinie 18:00 rozpocznie się w warszawskim kinie Iluzjon pokaz odnalezionego filmu Franciszki i Stefana Themersonów.

Film powstał w oparciu o futurystyczny poemat Anatola Sterna pt. Europa, opublikowany w 1929 roku i był pierwszym polskim filmem awangardowym.

W 1940 roku skradziony przez nazistów z laboratorium filmowego Vitfer w Paryżu, w 2019 roku odnaleziony został przez Instytut Pileckiego w Bundesarchiv w Berlinie. Poemat Sterna opowiadał o kryzysie społecznym i utracie sprawiedliwości moralnej, a także ukazywał Europę na skraju przepaści. Stern nazywał go „suchą kroniką tragedii, nieszczęścia, mądrości i nikczemności Europy”.

Stefan i Franciszka Themersonowie nakręcili film na podstawie poematu, przekładając jego słowa na język ruchomych obrazów, w których wykorzystali fotogramy i kolaże. Krótkometrażowy, niemy i czarno-biały film powstał w latach 1931–1932 w Warszawie, a konkretnie w sypialni Themersonów w ich mieszkaniu na ul. Królewskiej. Film na ekranie budził równie wiele emocji, co poemat na kartach książki.

Europa była pierwszym filmem Themersonów. Gdy w 1938 roku przeprowadzili się do Paryża, by tam kontynuować swoją pracę, zabrali ze sobą Europę i pozostałe filmy. W 1940 roku, około sześć miesięcy po wybuchu II wojny światowej, Stefan zdeponował wszystkie pięć filmów Themersonów w laboratorium filmowym Vitfer w Paryżu, skąd wykradli je naziści. Po raz ostatni Europa była wyświetlana w Polsce we wczesnych latach 30. W Londynie, gdzie Franciszka znalazła się w 1940, a Stefan w 1942 roku, Themersonowie nakręcili jeszcze dwa filmy. Kontynuowali też swoją pracę w innych obszarach: Franciszka malowała, rysowała i tworzyła projekty graficzne dla teatru i do publikacji, a Stefan pisał powieści, wiersze i eseje. W 1948 roku otworzyli swoje wydawnictwo – Gaberbocchus Press – i w 1962 roku opublikowali angielskie wydanie Europy: nieco mniejsze od oryginału facsimile. Tekst poematu został opatrzony przedmową Oswella Blakestona i wstępem Michaela Horovitza, a autorami przekładu byli Stefan Themerson i Michael Horovitz.

Na końcu publikacji umieszczono również ocalałe fotosy z filmu i niektóre z recenzji filmu z początku lat 30. W 1983 roku, we współpracy z London Film Makers Co-op, Stefan Themerson stworzył 9-minutową rekonstrukcję filmu na slajdach, z dźwiękiem na taśmie, wykorzystując ocalałe fotosy z filmu. Angielski tekst poematu czyta w tej wersji John Claus. W 1988, roku śmierci Franciszki i Stefana, Piotr Zarębski nakręcił Europę II, na temat której korespondował wcześniej ze Stefanem.

Kolejnym wydarzeniem w historii Europy było odnalezienie oryginału filmu w berlińskim Bundesarchiv, czego dokonał w 2019 roku Instytut Pileckiego.

Wstęp

Wstęp wolny, liczba miejsc ograniczona. Bezpłatne wejściówki będą do odebrania w kasie Kina Iluzjon przed seansem.

www.iluzjon.fn.org.pl

Program wydarzenia:

godz. 18.00  Europa , reż. Franciszka Themerson, Stefan Themerson, 15 min., 1932, Polska

godz. 19.10  Debata o Themersonach z udziałem Adrianny Prodeus (autorka „Themersonowie. Szkice Biograficzne"), Wiktorii Szymańskiej (reżyserki dokumentu „Themerson&Themerson", Mateusza Wernera (filozof kultury i eseista) oraz znawców Themersonów Marcina Giżyckiego i Klary Kopcińskiej oraz Łukasza Ceranki ze studia Fixafilm.

godz. 20.30 pokaz dokumentu Wiktorii Szymańskiej Themerson&Themerson z 2010 r.

Dodatkowe pokazy filmów o Themersonach

Wszystkich chętnych zapraszamy także na dodatkowy pokaz dokumentu o twórczości Franciszki i Stefana Themersonów, który odbędzie się w piątek o godzinie 20:30 w Kinie Iluzjon (Themerson and Themerson, reż. Wiktoria Szymańska, 2011, 53 min.).

W piątek, 15 października, o godzinie 21:00 rozpoczyna się także Weekend z Themersonami na Ninatece! Jako przedłużenie niezwykłego – i jedynego w Polsce – pokazu filmu Themersonów Europa w Iluzjonie serwis Ninateka zaprasza do obejrzenia filmu dokumentalnego Themerson and Themerson Wiktorii Szymańskiej oraz 3 filmów Franciszki i Stefana Themersonów: Przygoda człowieka poczciwego, Calling Mr. Smith  i Oko i ucho.

Współpraca i partnerzy

Pokaz odbywa się we współpracy z Jasią Reichardt, siostrzenicą Franciszki Themerson i opiekunką spuścizny artystów, a także partnerami pokazu: Themerson Estate, Lux Film oraz Fixafilm.

 

17. Święto Niemego Kina: „Voyages” w dniach 22-30 pażdziernika
Dodano: 01.10.2021

Kolejna podróż w świat najciekawszych filmów niemych z całego globu, z towarzyszeniem znakomitej muzyki wykonywanej na żywo przez takich artystów jak Maciej Obara Quartet, RGG czy Atom String Quartet feat. Marcin Albert Steczkowski w warszawskim kinie Iluzjon w dniach 22–30 października. W programie m.in. podróż do uśpionego i wyludnionego Paryża, stuletnie trawelogi z kraju i z zagranicy, filmy pionierek kina i unikatowe obrazy przedwojennej Polski.

 

 

Voyages – Podróże

VoyagesPodróże będą tematem przewodnim kolejnej, 17. już edycji Święta Niemego Kina. Formuła dziewięciodniowego festiwalu łączy najciekawsze i najlepsze kino nieme z takich krajów jak Francja, Włochy, Belgia, Holandia, Węgry, Kanada, Szwecja i Japonia.

Streaming

Innowacją w realizacji tegorocznej edycji będą transmisje na żywo wybranych projekcji i koncertów na portalu ninateka.pl. Realizując projekt w takiej nowatorskiej formule, nadajemy wydarzeniu rangę ogólnopolską, a nawet światową. Streaming będzie stanowił zasadnicze uzupełnienie klasycznej formuły festiwalu filmowego, będzie miał na celu upowszechnianie kina niemego. Dzięki transmisjom chcielibyśmy umożliwić uczestnictwo w Święcie Niemego Kina Polakom mieszkającym za granicą i korzystającym z Ninateki.

Muzyka na żywo

Jednym ze znaków rozpoznawczych Święta od początku jego istnienia jest różnorodna i wykonywana na żywo muzyka. W tegoroczną filmową wyprawę dookoła świata wyruszy ponad dwudziestu muzyków, solistów i zespołów. Podążając za fabułą, wylądują w Japonii i na wyspach Pacyfiku, w upalnej dżungli i na mroźnej kanadyjskiej północy. Będą podróżować pociągiem, statkiem i psim zaprzęgiem oraz mierzyć się z dramatami typowymi dla prezentowanej kultury czy epoki. Zagrają m.in. Maciej Obara Quartet, Księżyc, Atom String Quartet feat. Marcin Albert Steczkowski, RGG, Kasia Pietrzko Trio oraz JAAA! feat. Irek Wojtczak.

Film otwarcia

Podróż nie tylko w przestrzeni, ale także przez epoki, zaginione światy czy historię kina rozpocznie się od wędrówki po uśpionym Paryżu, z jego wyludnionymi ulicami i bohaterami balansującymi na krawędzi wieży Eiffla, w filmie otwarcia pt. Paryż śpi (1925) René Claira.

Pionierzy i pionierki kina

Podczas Święta Niemego Kina nie zabraknie filmów pionierów i pionierek kina. Wśród nich obrazy pierwszej w historii kina reżyserki Alice Guy-Blaché, która w czasie swojej długiej kariery (1896–1920) wyreżyserowała i/lub wyprodukowała blisko 1000 filmów, w tym 150 filmów z zsynchronizowanym dźwiękiem (chronofon Gaumonta), a także Lois Weber – pierwszej amerykańskiej reżyserki, a zarazem najlepiej opłacanego swego czasu twórcy Universalu.

W programie

Szczególnym punktem programu będzie premiera nieznanych, bo odnalezionych w 2018 roku, Szkiców z Polski (1920–1931) w wersji po restauracji cyfrowej. To amatorski film dokumentalny Belga Maurice’a Bekaerta będący bezcennym i bardzo wzruszającym zapisem przedwojennej Polski, jej architektury i mieszkańców. Ponadto zostaną przypomniane dwa polskie filmy z projektu Nitrofilm: ZEW MORZA i SZLAKIEM HAŃBY.

Filmy prezentowane podczas Święta zabiorą widzów także do miejsc nieprawdopodobnych m.in. do Świata zaginionego (Harry O. Hoyt, 1925) i krainy zamieszkiwanej przez dinozaury oraz razem z Saturninem Farandolą, bohaterem jednego z najbardziej zwiariowanych filmów epoki, wszędzie tam, gdzie możliwe jest przeżycie niezapomnianych przygód – na morza, lądy, w powietrze i pod wodę. Znany szerokiej publiczności Buster Keaton porwie widzów w podróż w czasie, m.in. do epoki kamienia łupanego i czasów Imperium Rzymskiego, a najmłodsza publiczność wybierze się z Georges‘em Mélièsem na Księżyc oraz do krain odwiedzanych przez Guliwera i Robinsona Crusoe.

Wśród twórców, których filmy będzie można zobaczyć podczas dziewięciodniowego Święta Niemego Kina znajdą się także uznani i rozpoznawalni na arenie międzynarodowej reżyserzy, m.in. Carl Theodor Dreyer, Jean Renoir, Jean Epstein, Alexander Korda, Yasujirō Ozu.

Organizatorem wydarzenia jest Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny.

Szczegółowy program festiwalu jest dostępny na stronie:  www.swietoniemegokina.pl

 

 

„Mania” z muzyką na żywo w Kinie Iluzjon| RETROTEKA #2
Dodano: 28.09.2021

W październiku w ramach Retroteki cofniemy się o ok. sto lat, do czasów kina niemego. Będzie to zapowiedź zbliżającego się Święta Niemego Kina.

Zobaczą Państwo Manię z 1918 roku, z największą polską, europejską i światową gwiazdą tamtego okresu – Polą Negri, a przed projekcją odbędzie się rewia muzyczno-słowna pod kierownictwem Jana Emila Młynarskiego.

Mania

reż. Eugen Illes, 85 min., 1918, Niemcy

MANIA. HISTORIA PRACOWNICY FABRYKI PAPIEROSÓW

Pracownica fabryki, Mania Walkowska, decyzją dyrektora ma reklamować nową markę papierosów. W pracowni malarza Alexa poznaje młodego kompozytora Hansa i zakochuje się w nim z wzajemnością. Ich miłość inspiruje muzyka do napisania opery, ale losy utworu – i kariera jego autora – zależą od wpływowego mecenasa Morelliego, któremu piękna Mania też wpada w oko…

Tytułową rolę zagrała Pola Negri. Po tym, jak zdobyła sławę w polskim przemyśle filmowym, w 1917 roku wyjechała do Niemiec, by rozwijać tam swoją karierę, a kilka lat później stała się pierwszą europejską gwiazdą, która zawojowała Hollywood. Mania to dziś jeden z najstarszych zachowanych filmów z jej udziałem. Przez dziesięciolecia uznany za zaginiony, w 2011 roku został zrekonstruowany i odrestaurowany cyfrowo przez FINA.

Oprawę muzyczną do filmu zaprezentuje Jan Emil Młynarski solo na instrumentach perkusyjnych.

 

 

Rewia słowno-muzyczna

Niemal od początku kinematografii do kin chodziło się nie tylko na filmy. W czasach, kiedy filmy były jeszcze na ogół dość krótkie, seansom towarzyszyły także występy artystów na żywo. To właśnie dlatego sto lat temu nie było kin, lecz kinoteatry, lub teatry świetlne. Poza filmami prezentowano repertuar podobny do tego z teatrów rewiowych: monologi, piosenki, numery taneczne, akrobatyczne itd. W Polsce na prowincji oraz na przedmieściach czy w dzielnicach robotniczych większych miast takie łączone pokazy cieszyły się wielką popularnością jeszcze w połowie lat 30. W kasie kinoteatru, aby dowiedzieć się, czy poza filmami grają coś jeszcze, najczęściej pytano po prostu „A żywe są?”.

W październikowej Retrotece wrócimy do tej zapomnianej tradycji i przed filmem zaprezentujemy Państwu „żywe” – występy słowno-muzyczne w autentycznym repertuarze kabaretowym sprzed ponad wieku. Przed filmem Mania zespół pod kierunkiem Jana Młynarskiego zaprezentuje państwu dawne skecze i piosenki, a nawet… występ kataryniarza. Jan Emil Młynarski, dyrektor muzyczny cyklu Retroteka, zaprezentuje w ramach Mini Rewii trzech młodych, zdolnych artystów scenicznych w repertuarze z epoki.

Wystąpią

Jan Emil Młynarski – gospodarz wieczoru, autor scenariusza i reżyser, wykona cztery piosenki starowarszawskie z własnym akompaniamentem,

Kuba Gąsowski – aktor młodego pokolenia wykona dwie piosenki kabaretowe oraz trzy monologi satyryczne

Asia Nawojska – wokalistka i piosenko-pisarka wykona cztery piosenki z repertuaru gwiazdy scen warszawskich początku XX wieku Lucyny Messal.

W Mikro Rewii wystąpi także Pan Giergot – aktor, Warszawiak, zaprezentuje monolog satyryczny.

Gdzie i kiedy?

2 października, g. 20:00

Kino Iluzjon
ul. Narbutta 50a, Warszawa

       

FINA na Festiwalu NNW w Gdyni
Dodano: 28.09.2021

Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny jest czynnym partnerem instytucjonalnym Festiwalu Filmowym Niepokorni, Niezłomni, Wyklęci, który odbywa się od 29 września do 2 października w Gdyni.

W czwartek 30 września  odbędzie się konferencja prasowa z udziałem przedstawicieli FINA. Na ten sam dzień zaplanowano również Wieczór z Filmoteką Narodową na Rivierze, obejmujący recital Ewy Dałkowskiej i pokaz archiwalnych filmów z muzyką na żywo.

Piątek 1 października poświęcony zostanie procesowi archiwizacji i digitalizacji. W programie konferencja pod tytułem Narodowe archiwa: digitalizacja, udostępnianie a co potem?. W panelu wezmą udział naczelny dyrektor Archiwów Państwowych dr Paweł Pietrzyk, dyr. Archiwum IPN Marzena Kruk, dyr. Archiwum Akt Nowych Mariusz Olczak,  Anna Ferens (TVP), dyr. Festiwalu Filmowego Batumi Gruzja, goście festiwalu NNW z Węgier, Maciej Drygas – reżyser i dokumentalista. Spotkanie poprowadzi Paweł Śmietanka, pełnomocnik dyrektora FINA ds. digitalizacji i rekonstrukcji. Start o godz. 11.00.

W sobotę, 2 października, podczas gali zamknięcia, dyrektor FINA Robert Kaczmarek wręczy jedną z festiwalowych  nagród.

FINA jest w tym roku również organizatorem kina plenerowego. W ramach tego cyklu filmy ze zbiorów Filmoteki Narodowej wyświetlane będą na placu Grunwaldzkim przez cały czas trwania festiwalu.

 

Repertuar kina plenerowego

Plac Grunwaldzki



29.09, godz. 16.00
SZTANDAR WOLNOŚCI reż. Ryszard Ordyński, 82 min., 1935, Polska

Fabularyzowany dokumentalny z 1935 roku ukazujący drogę do niepodległości oraz rozwój odrodzonej Polski. Kompilacja autentycznych zapisów filmowych z czasów walk i późniejszych.  Ta wielka „epopeja czynu polskiego” przedstawia dzieje walk o niepodległość od roku 1905. Przypomina żołnierzy Legionów, ich bohaterskie zmagania na frontach wojennych i gehennę w obozach jenieckich. Film ukazuje moment odzyskania niepodległości, przejęcie władzy przez Józefa Piłsudskiego, najważniejsze wydarzenia w czasie wojny polsko-bolszewickiej, a potem  budowę nowego państwa polskiego.

29.09, godz. 17.30
ROK 1863 reż. Edward Puchalski, 111 min., 1922, Polska

Ekranizacja Wiernej rzeki Żeromskiego – historia miłosna z Powstaniem Styczniowym w tle.

30.09, godz. 13.00
POLONIA RESTITUTA 52 min., 1928, Polska

Niemy film dokumentalny wykonany na początku 1928 roku. To kompilacja ujęć dokumentalnych zarejestrowanych w czasie walk niepodległościowych i Bitwy Warszawskiej.

30.09, godz. 16.30
ZEW MORZA reż. Henryk Szaro, 119 min., 1927, Polska

W filmie pojawia efektowna scena, w której widać rodzącą się Gdynię z lotu ptaka. Film wychwala potęgę i sprawność polskiej marynarki wojennej. W 2013 roku został zrekonstruowany cyfrowo na podstawie dwóch odnalezionych kopii.

1.10, godz. 10.30
KSIĘŻNA ŁOWICKA reż. Mieczysław Krawicz, Janusz Warnecki, 89 min., 1932, Polska

Historia miłosna, ale tym razem w czasach Powstania Listopadowego. Film został zrealizowany z okazji setnej rocznicy wybuchu powstania listopadowego (1830-1831). Polski film historyczny z 1932 roku, zrealizowany według powieści Wacława Gąsiorowskiego o tym samym tytule z 1908 roku. Alternatywny tytuł Noc listopadowa. Pierwszy polski film kostiumowy na wielką skalę, jeden z pierwszych polskich stuprocentowców (dźwięk).

1.10, godz. 19.00
ADA, TO NIE WYPADA! reż. Konrad Tom, 87 min. 1936, Polska

Ziemianin Dziewanowski z przyjacielem hrabią Orzelskim postanawiają, że ich dzieci, Ada i Fred, się pobiorą. Hrabia Orzelski w zastępstwie syna odwiedza Adę na pensji, a ta bierze go za kandydata do swej ręki i celowo robi na nim jak najgorsze wrażenie. Na jednej z lekcji muzyki na pensji Ada demaskuje Bemola, nauczyciela oszusta. W tajemnicy przed wszystkimi Bemol uczy Adę swojej operetki Fijołek. Przez przypadek w dniu premiery operetki Ada zastępuje primadonnę. Na widowni jest obecny Fred, który zakochuje się w młodej śpiewaczce. Po przedstawieniu na zabawie, na którą Fred porwał dziewczynę, Ada zaczyna odwzajemniać jego uczucie. Fred zawiadamia ojca, że nie ożeni się z Adą, bo zakochał się w primadonnie z operetki. Zabiera Dziewanowskiego do teatru, by pokazać mu ukochaną. Wychodzi na jaw, że to właśnie Ada jest ukochaną Freda. Nic już nie stoi na przeszkodzie dawno zaplanowanemu małżeństwu młodych.

2.10, godz. 16.00
JADZIA reż. Mieczysław Krawicz, 91 min., 1936, Polska

Jadzia Maliczówna jest córką szefa małego zakładu produkującego sprzęt sportowy. Maliczowie stają się poważną konkurencją dla firmy Oksza – największego składu sportowego w mieście. Prezesowa Oksza całą nadzieję pokłada w synu Janie, który po powrocie z zagranicy ma postawić firmę na nogi. Jan udaje się do słynnej tenisistki Jędruszewskiej, by nakłonić ją do korzystania ze swych rakiet. Spotyka tam Jadzię Maliczównę i przypadkowo bierze ją za znaną tenisistkę, co prowadzi do szeregu zabawnych nieporozumień.

Wydarzenie specjalne


1.10, godz.10.30 Narodowe archiwa: digitalizacja, udostępnianie a co potem?

Klub Marynarki Wojennej „Riwiera”, Sala Kolumnowa, ul. Zawiszy Czarnego 1

W panelu wezmą udział naczelny dyrektor Archiwów Państwowych dr Paweł Pietrzyk, dyr. Archiwum IPN Marzena Kruk, dyr. Archiwum Akt Nowych Mariusz Olczak,  Anna Ferens (TVP), dyr. Festiwalu Filmowego Batumi Gruzja, goście festiwalu NNW z Węgier, Maciej Drygas – reżyser i dokumentalista. Spotkanie poprowadzi Paweł Śmietanka, pełnomocnik dyrektora FINA ds. digitalizacji i rekonstrukcji.


Kadr z filmu "Zew morza"

 

 

Pokaz specjalny filmu „Szlakiem hańby” 46. FPFF
Dodano: 10.09.2021

Wyjątkowym wydarzeniem podczas 46. Festiwalu Polskich Filmów fabularnych w Gdyni będzie jedyny pokaz filmu niemego z 1929 roku pt. „Szlakiem hańby” z oprawą muzyczną na żywo.

Ten egzotyczny melodramat i jednocześnie film sensacyjny oparty na literackim pomyśle Antoniego Marczyńskiego to jeden z pierwszych polskich filmów interwencyjnych i społecznie zaangażowanych, łączący ważny temat z atrakcyjną, sensacyjną fabułą. Szlakiem hańby w reżyserii Mieczysława Krawicza i Alfreda Niemirskiego zrealizowano z inspiracji Polskiego Komitetu Walki z Handlem Kobietami i Dziećmi. Cześć zdjęć do filmu powstała w międzywojennej Gdyni.

Film opowiada o losach wiejskiej dziewczyny, Marysi, która pada ofiarą międzynarodowego gangu handlarzy kobietami. Oszuści, działając aktywnie między innymi w warszawskiej szkole tanecznej, kuszą dziewczęta wizją angażu do amerykańskiego filmu. Wyprawiają je statkiem do Brazylii, gdzie czeka je praca w domu publicznym. Przestępcy nie wiedzą, że wśród uczennic jest tajna agentka policji…

Film: SZLAKIEM HAŃBY

Festiwalowy pokaz filmu w czwartek, 23 września, zyska wyjątkową oprawę muzyczną. Tomasz Chyła Quintet zaprezentuje improwizacje oparte na współczesnej muzyce eksperymentalnej. Materiał ten przygotowany został specjalnie na potrzeby Festiwalu.

Szczegółowy program Festiwalu dostępny jest na stronie www.festiwalgdynia.pl. W sprzedaży są już bilety na pojedyncze seanse.

46. Festiwal Polskich Filmów Fabularnych odbędzie się w terminie 20-25 września 2021 roku w Gdyni.