Strona główna / Aktualności
Pokaz zaginionego filmu „Europa” Themersonów
Dodano: 14.10.2021

15 października o godzinie 18:00 rozpocznie się w warszawskim kinie Iluzjon pokaz odnalezionego filmu Franciszki i Stefana Themersonów.

Film powstał w oparciu o futurystyczny poemat Anatola Sterna pt. Europa, opublikowany w 1929 roku i był pierwszym polskim filmem awangardowym.

W 1940 roku skradziony przez nazistów z laboratorium filmowego Vitfer w Paryżu, w 2019 roku odnaleziony został przez Instytut Pileckiego w Bundesarchiv w Berlinie. Poemat Sterna opowiadał o kryzysie społecznym i utracie sprawiedliwości moralnej, a także ukazywał Europę na skraju przepaści. Stern nazywał go „suchą kroniką tragedii, nieszczęścia, mądrości i nikczemności Europy”.

Stefan i Franciszka Themersonowie nakręcili film na podstawie poematu, przekładając jego słowa na język ruchomych obrazów, w których wykorzystali fotogramy i kolaże. Krótkometrażowy, niemy i czarno-biały film powstał w latach 1931–1932 w Warszawie, a konkretnie w sypialni Themersonów w ich mieszkaniu na ul. Królewskiej. Film na ekranie budził równie wiele emocji, co poemat na kartach książki.

Europa była pierwszym filmem Themersonów. Gdy w 1938 roku przeprowadzili się do Paryża, by tam kontynuować swoją pracę, zabrali ze sobą Europę i pozostałe filmy. W 1940 roku, około sześć miesięcy po wybuchu II wojny światowej, Stefan zdeponował wszystkie pięć filmów Themersonów w laboratorium filmowym Vitfer w Paryżu, skąd wykradli je naziści. Po raz ostatni Europa była wyświetlana w Polsce we wczesnych latach 30. W Londynie, gdzie Franciszka znalazła się w 1940, a Stefan w 1942 roku, Themersonowie nakręcili jeszcze dwa filmy. Kontynuowali też swoją pracę w innych obszarach: Franciszka malowała, rysowała i tworzyła projekty graficzne dla teatru i do publikacji, a Stefan pisał powieści, wiersze i eseje. W 1948 roku otworzyli swoje wydawnictwo – Gaberbocchus Press – i w 1962 roku opublikowali angielskie wydanie Europy: nieco mniejsze od oryginału facsimile. Tekst poematu został opatrzony przedmową Oswella Blakestona i wstępem Michaela Horovitza, a autorami przekładu byli Stefan Themerson i Michael Horovitz.

Na końcu publikacji umieszczono również ocalałe fotosy z filmu i niektóre z recenzji filmu z początku lat 30. W 1983 roku, we współpracy z London Film Makers Co-op, Stefan Themerson stworzył 9-minutową rekonstrukcję filmu na slajdach, z dźwiękiem na taśmie, wykorzystując ocalałe fotosy z filmu. Angielski tekst poematu czyta w tej wersji John Claus. W 1988, roku śmierci Franciszki i Stefana, Piotr Zarębski nakręcił Europę II, na temat której korespondował wcześniej ze Stefanem.

Kolejnym wydarzeniem w historii Europy było odnalezienie oryginału filmu w berlińskim Bundesarchiv, czego dokonał w 2019 roku Instytut Pileckiego.

Wstęp

Wstęp wolny, liczba miejsc ograniczona. Bezpłatne wejściówki będą do odebrania w kasie Kina Iluzjon przed seansem.

www.iluzjon.fn.org.pl

Program wydarzenia:

godz. 18.00  Europa , reż. Franciszka Themerson, Stefan Themerson, 15 min., 1932, Polska

godz. 19.10  Debata o Themersonach z udziałem Adrianny Prodeus (autorka „Themersonowie. Szkice Biograficzne"), Wiktorii Szymańskiej (reżyserki dokumentu „Themerson&Themerson", Mateusza Wernera (filozof kultury i eseista) oraz znawców Themersonów Marcina Giżyckiego i Klary Kopcińskiej oraz Łukasza Ceranki ze studia Fixafilm.

godz. 20.30 pokaz dokumentu Wiktorii Szymańskiej Themerson&Themerson z 2010 r.

Dodatkowe pokazy filmów o Themersonach

Wszystkich chętnych zapraszamy także na dodatkowy pokaz dokumentu o twórczości Franciszki i Stefana Themersonów, który odbędzie się w piątek o godzinie 20:30 w Kinie Iluzjon (Themerson and Themerson, reż. Wiktoria Szymańska, 2011, 53 min.).

W piątek, 15 października, o godzinie 21:00 rozpoczyna się także Weekend z Themersonami na Ninatece! Jako przedłużenie niezwykłego – i jedynego w Polsce – pokazu filmu Themersonów Europa w Iluzjonie serwis Ninateka zaprasza do obejrzenia filmu dokumentalnego Themerson and Themerson Wiktorii Szymańskiej oraz 3 filmów Franciszki i Stefana Themersonów: Przygoda człowieka poczciwego, Calling Mr. Smith  i Oko i ucho.

Współpraca i partnerzy

Pokaz odbywa się we współpracy z Jasią Reichardt, siostrzenicą Franciszki Themerson i opiekunką spuścizny artystów, a także partnerami pokazu: Themerson Estate, Lux Film oraz Fixafilm.

 

FINA NA FESTIWALU NNW
Dodano: 28.09.2021

Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny jest czynnym partnerem instytucjonalnym Festiwalu Filmowym Niepokorni, Niezłomni, Wyklęci, który odbywa się od 29 września do 2 października w Gdyni.

W czwartek 30 września  odbędzie się konferencja prasowa z udziałem przedstawicieli FINA. Na ten sam dzień zaplanowano również Wieczór z Filmoteką Narodową na Rivierze, obejmujący recital Ewy Dałkowskiej i pokaz archiwalnych filmów z muzyką na żywo.

Piątek 1 października poświęcony zostanie procesowi archiwizacji i digitalizacji. W programie konferencja pod tytułem Narodowe archiwa: digitalizacja, udostępnianie a co potem?. W panelu wezmą udział naczelny dyrektor Archiwów Państwowych dr Paweł Pietrzyk, dyr. Archiwum IPN Marzena Kruk, dyr. Archiwum Akt Nowych Mariusz Olczak,  Anna Ferens (TVP), dyr. Festiwalu Filmowego Batumi Gruzja, goście festiwalu NNW z Węgier, Maciej Drygas – reżyser i dokumentalista. Spotkanie poprowadzi Paweł Śmietanka, pełnomocnik dyrektora FINA ds. digitalizacji i rekonstrukcji. Start o godz. 11.00.

W sobotę, 2 października, podczas gali zamknięcia, dyrektor FINA Robert Kaczmarek wręczy jedną z festiwalowych  nagród.

FINA jest w tym roku również organizatorem kina plenerowego. W ramach tego cyklu filmy ze zbiorów Filmoteki Narodowej wyświetlane będą na placu Grunwaldzkim przez cały czas trwania festiwalu.


Repertuar kina plenerowego

Plac Grunwaldzki


 

29.09, godz. 16.00 SZTANDAR WOLNOŚCI, reż. Ryszard Ordyński, 82 min., 1935, Polska

Fabularyzowany dokumentalny z 1935 roku ukazujący drogę do niepodległości oraz rozwój odrodzonej Polski. Kompilacja autentycznych zapisów filmowych z czasów walk i późniejszych.  Ta wielka „epopeja czynu polskiego” przedstawia dzieje walk o niepodległość od roku 1905. Przypomina żołnierzy Legionów, ich bohaterskie zmagania na frontach wojennych i gehennę w obozach jenieckich. Film ukazuje moment odzyskania niepodległości, przejęcie władzy przez Józefa Piłsudskiego, najważniejsze wydarzenia w czasie wojny polsko-bolszewickiej, a potem  budowę nowego państwa polskiego.

 

29.09, godz. 17.30 ROK 1863, reż. Edward Puchalski, 111 min., 1922, Polska

Ekranizacja Wiernej rzeki Żeromskiego – historia miłosna z Powstaniem Styczniowym w tle.


30.09, godz. 13.00 POLONIA RESTITUTA, 52 min., 1928, Polska

Niemy film dokumentalny wykonany na początku 1928 roku. To kompilacja ujęć dokumentalnych zarejestrowanych w czasie walk niepodległościowych i Bitwy Warszawskiej.

 

30.09, godz. 16.30 ZEW MORZA, reż. Henryk Szaro, 119 min., 1927, Polska

W filmie pojawia efektowna scena, w której widać rodzącą się Gdynię z lotu ptaka. Film wychwala potęgę i sprawność polskiej marynarki wojennej. W 2013 roku został zrekonstruowany cyfrowo na podstawie dwóch odnalezionych kopii.

 

1.10, godz. 10.30 KSIĘŻNA ŁOWICKA, reż. Mieczysław Krawicz, Janusz Warnecki, 89 min., 1932, Polska

Historia miłosna, ale tym razem w czasach Powstania Listopadowego. Film został zrealizowany z okazji setnej rocznicy wybuchu powstania listopadowego (1830-1831). Polski film historyczny z 1932 roku, zrealizowany według powieści Wacława Gąsiorowskiego o tym samym tytule z 1908 roku. Alternatywny tytuł Noc listopadowa. Pierwszy polski film kostiumowy na wielką skalę, jeden z pierwszych polskich stuprocentowców (dźwięk).

 

1.10, godz. 19.00 ADA, TO NIE WYPADA! reż. Konrad Tom, 87 min. 1936, Polska

Ziemianin Dziewanowski z przyjacielem hrabią Orzelskim postanawiają, że ich dzieci, Ada i Fred, się pobiorą. Hrabia Orzelski w zastępstwie syna odwiedza Adę na pensji, a ta bierze go za kandydata do swej ręki i celowo robi na nim jak najgorsze wrażenie. Na jednej z lekcji muzyki na pensji Ada demaskuje Bemola, nauczyciela oszusta. W tajemnicy przed wszystkimi Bemol uczy Adę swojej operetki Fijołek. Przez przypadek w dniu premiery operetki Ada zastępuje primadonnę. Na widowni jest obecny Fred, który zakochuje się w młodej śpiewaczce. Po przedstawieniu na zabawie, na którą Fred porwał dziewczynę, Ada zaczyna odwzajemniać jego uczucie. Fred zawiadamia ojca, że nie ożeni się z Adą, bo zakochał się w primadonnie z operetki. Zabiera Dziewanowskiego do teatru, by pokazać mu ukochaną. Wychodzi na jaw, że to właśnie Ada jest ukochaną Freda. Nic już nie stoi na przeszkodzie dawno zaplanowanemu małżeństwu młodych.

 

2.10, godz. 16.00 JADZIA, reż. Mieczysław Krawicz, 91 min., 1936, Polska

Jadzia Maliczówna jest córką szefa małego zakładu produkującego sprzęt sportowy. Maliczowie stają się poważną konkurencją dla firmy Oksza – największego składu sportowego w mieście. Prezesowa Oksza całą nadzieję pokłada w synu Janie, który po powrocie z zagranicy ma postawić firmę na nogi. Jan udaje się do słynnej tenisistki Jędruszewskiej, by nakłonić ją do korzystania ze swych rakiet. Spotyka tam Jadzię Maliczównę i przypadkowo bierze ją za znaną tenisistkę, co prowadzi do szeregu zabawnych nieporozumień.

Wydarzenie specjalne

1.10, godz.10.30 Narodowe archiwa: digitalizacja, udostępnianie a co potem?

Klub Marynarki Wojennej „Riwiera”, Sala Kolumnowa, ul. Zawiszy Czarnego 1

W panelu wezmą udział naczelny dyrektor Archiwów Państwowych dr Paweł Pietrzyk, dyr. Archiwum IPN Marzena Kruk, dyr. Archiwum Akt Nowych Mariusz Olczak,  Anna Ferens (TVP), dyr. Festiwalu Filmowego Batumi Gruzja, goście festiwalu NNW z Węgier, Maciej Drygas – reżyser i dokumentalista. Spotkanie poprowadzi Paweł Śmietanka, pełnomocnik dyrektora FINA ds. digitalizacji i rekonstrukcji.

 

 

 

 

Kadr z filmu "Zew morza"

 

 

 

 

 

 


The Website is co-financed by the European Union from the European Regional Development Fund
within the framework of the Operational Programme – Infrastructure and Environment.